Zwarte Jan
Kom snel, deze ruimte LIJKt veilig...
Je belandt in het anatomische theater van Dokter Deyman. In het theater ligt het lichaam van Zwarte Jan, voor zijn dood een beruchte crimineel.
AUTOPSIE VAN ZWARTE JAN
Met “dank” aan de schoonmaker beland je het anatomische theater van Dokter Deyman. Bloedplekken zijn overal en daar wordt de schoonmaker erg narrig van. Dus voor je eigen veiligheid: GEEN TROEP MAKEN!
Kijk uit! Voor je het weet vliegen de ingewanden je om de oren. Niet PISnijdig worden hoor!
Een kloppend hart bij een lijk, dat klopt niet… of dus wel, maar ook niet… (Klopt deze zin?)
Koop nu!
Historische achtergrond
In de tweede helft van de zestiende eeuw groeide de bevolking van Amsterdam snel en breidde de stad zich uit. De welvaart steeg en inzicht en kennis op elk gebied namen toe. “Theatrum Anatomicum’, waar praktisch onderwijs in de anatomie werd gegeven door beroemde docenten als Nicolaas Tulp (te zien op het schilderij dat op set hangt). Waar doctoren hun kennis uit boeken haalden en patiënten slechts diagnosticeerden en zo nodig doorverwezen, was de chirurgijn iemand die zijn kennis uit de praktijk haalde.
Chirurgijns (heelmeesters) werden opgeleid door een aantal jaren als leerling of assistent te werken in een chirurgijnswinkel onder toezicht van een meester. Deze verrichtte naast zijn barbierswerkzaamheden aderlatingen, verzorgde wonden en abcessen en was bekwaam in het zetten van botbreuken en operatieve behandelingen.
Vanaf 1611 werden de anatomische lessen in de bovenverdieping van de Waag (op de huidige Nieuwmarkt) gehouden. In de 17e en 18e eeuw werden anatomische lessen (ontledingen) uitgevoerd in het Theatrum Anatomicum, vaak vastgelegd op groepsportretten.
Ontledingen vonden alleen in de winter plaats om het ontbindingsproces te vertragen. Een tot twee keer per jaar waren ze openbaar en konden ze door iedereen bezocht worden.
JORIS FONTEIJN
De Vlaamse Joris Fonteijn (in de volksmond ook bekend als ‘Zwarte Jan’) was kleermaker van beroep. Fonteijn was in december 1655 gesnapt bij een inbraak op de Nieuwedijk. Gedurende het verhoor (marteling) bekende hij talloze misdaden in verschillende steden. Om deze draaideurcrimineel een halt toe te roepen, werd hij op 28 januari 1656 ter dood veroordeeld. Kort na zijn terechtstelling werd Fonteijn door de heren van het gerecht aan het chirurgijnsgilde tot een ‘subjectum anatomicum’ vergund. De demonstratie werd uitgevoerd door dr. Johan Deijman. Een dergelijke demonstratie kon onder betaling door iedereen bijgewoond worden. Deijman gaf drie lessen waarmee ruim 187 gulden aan entreegeld werd binnengehaald. De eerste demonstratie van Deijman is bekend geworden door een schilderij dat Rembrandt maakte.
